Ustawienie naturalnych kamieni polnych – głazów narzutowych planujemy w dwóch lokalizacjach na terenie Starego Fordonu w Bydgoszczy. Pierwsza to teren dawnego cmentarza żydowskiego przy ul. Piastowej. Stanowi on osiedlowy park położony pomiędzy blokami. Około 100 kamieni będzie ustawionych wzdłuż granicy dawnego cmentarza o łącznej długości około 200 m. Kirkut w Fordonie mógł funkcjonować już od XVII wieku. Do 1819 r. cmentarz służył także jako miejsce pochówku Żydów z Bydgoszczy. W latach międzywojennych był otoczony murem z cegły. Podczas okupacji nekropolia została celowo zdewastowana. Po wojnie cmentarz został przekształcony w teren parkowy. W 2013 r. na cmentarzu został odsłonięty pomnik w formie głazu z tablicą z sześcioramienną gwiazdą i napisem w językach polskim i hebrajskim. Głazy narzutowe (około 15 sztuk)  mają oznaczyć też fragment granicy lapidarium upamiętniające dawny cmentarz ewangelicki przy ul. Cechowej, w sąsiedztwie cmentarza rzymskokatolickiego. Lapidarium powstało w 2017 r. w ramach projektu „Jedno miasto, trzy kultury” przy ulicy Cechowej.  Inicjatywa zrodziła się dwa lata wcześniej, kiedy rzeka Wisła odsłoniła osadzone na dnie fragmenty pomników z cmentarza ewangelickiego, wykorzystanych po 1945 r. do umocnienia wiślanej skarpy i utworzenia wiślanych ostróg — teren cmentarza zamieniony został w park. Stowarzyszenie Miłośników Starego Fordonu podjęło się wydobycia wszystkich odkrytych fragmentów: najstarsze z nich pochodzą z 1870 roku, jedyny zachowany nagrobek został wyczyszczony.

Zadanie jest częścią projektu „Edukacja nad Wisłą”. Jego ramy obejmują też  ustawienie dodatkowych tablic oraz cykl spotkań, warsztatów i wydarzeń. Wcześniej zleciliśmy też konserwatorskie zabiegi i prace porządkowe w kuczce przy ul. Kapeluszników, które pozwoliły dostosować drewnianą część obiektu do prowadzenia działań edukacyjnych. Na realizację całego projektu zdobyliśmy dofinansowanie z budżetu państwa i Unii Europejskiej – łącznie 300 tysięcy złotych.  Jego celem jest zwiększenie aktywności społecznej i kulturalnej na obszarze rewitalizacji Starego Fordonu poprzez organizację działań edukacyjnych, społecznych i kulturalnych skierowanych przede wszystkim do dzieci i młodzieży zamieszkujących lub uczących się na tym obszarze.

Warto wiedzieć

Fordon do wybuchu II wojny światowej był miastem, w którym łączyły się elementy kultury polskiej, niemieckiej i żydowskiej. Przypomina o tym wiele innych cennych zabytków, m.in. budynki dawnego kościoła ewangelickiego przy ul. gen. W. Sikorskiego i synagogi przy ul. Bydgoskiej, dawna kuczka przy ul. Kapeluszników.