Tegoroczne hasło EDD – „Przyszłość przeszłości. DZIEDZICTWO W ZAGROŻENIU” zachęca nas, aby pochylić się nad wyzwaniami, jakie współcześnie stoją przed dziedzictwem. W obliczu dynamicznych przemian środowiskowych, społecznych i technologicznych pytanie o „przyszłość przeszłości” staje się jednym z kluczowych wyzwań współczesnej polityki ochrony dziedzictwa. Do najważniejszych czynników wpływających dziś na kondycję dziedzictwa należą m.in.: zmiany klimatyczne,  konflikty zbrojne, presja urbanizacyjna, cyfryzacja i globalizacja oraz zanikające tradycje i zawody. To właśnie te procesy w różnorodny sposób oddziałują na dziedzictwo materialne i niematerialne, zwiększając ryzyko jego degradacji, utraty autentyczności lub zaniku. Pierwszy człon hasła – „Przyszłość przeszłości” – wskazuje na konieczność myślenia o dziedzictwie w perspektywie długofalowej: jako o zasobie wymagającym świadomych decyzji, odpowiedzialnego zarządzania oraz społecznego zaangażowania. Drugi człon – „Dziedzictwo w zagrożeniu” – podkreśla pilność działań ochronnych i potrzebę wzmacniania odporności dziedzictwa wobec współczesnych kryzysów. Tegoroczny temat to zaproszenie do dyskusji o odpowiedzialności za ochronę – zarówno zabytków, jak i żywych tradycji, zwyczajów oraz praktyk przekazywanych z pokolenia na pokolenie. To także zachęta do namysłu nad reinterpretacją dziedzictwa i jego dostosowywaniem do nowych kontekstów kulturowych, społecznych i technologicznych. Hasło podkreśla potrzebę świadomego wyboru tego, co i w jaki sposób chcemy chronić. Dotyczy to zarówno zabytków i krajobrazów kulturowych, jak i tradycji, języków, rzemiosła czy pamięci lokalnych wspólnot. Zwraca również uwagę na znaczenie działań edukacyjnych i partycypacyjnych, które wzmacniają poczucie tożsamości oraz budują społeczną odpowiedzialność za wspólne dziedzictwo.

Wydarzenie zaplanowano na dwa najbliższe weekendy: 19-20 września i 26-27 września. Tegoroczne obchody EDD rozpoczną się już w najbliższą sobotę, 19 września w Wieży Ciśnień w Bydgoszczy. To miejsce doskonale wpisuje się w hasło obchodów, zwracające uwagę na potrzebę ochrony dziedzictwa. Bydgoska Wieża Ciśnień jest znakomitym przykład udanej rewitalizacji. Nadanie jej nowej funkcji pozwoliło zachować cenny obiekt dla przyszłych pokoleń, a jednocześnie stworzyć atrakcyjną przestrzeń dla kultury i edukacji. W programie inauguracji m.in.: prelekcja Bogny Derkowskiej-Kostkowskiej poświęcona zabytkom techniki, koncert zespołu „Runo” z Torunia oraz rozstrzygnięcie XII Ogólnopolskiego Konkursu Fotograficznego „Portret z kujawsko-pomorskim zabytkiem w tle”. W ramach wydarzenia zostanie również zaprezentowany nowy przewodnik z serii „Kierunek Kujawsko-Pomorskie”. Podczas inauguracji będzie można także zobaczyć wystawę fotogramów przedstawiających zabytki techniki opisane w przewodniku.

Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy po raz kolejny również włącza się w obchody Europejskich Dni Dziedzictwa,  jednego z najważniejszych przedsięwzięć społecznych i edukacyjnych poświęconych ochronie oraz popularyzacji dziedzictwa kulturowego. Motywem przewodnim bydgoskich obchodów (26.09) będą wikliniarskie tradycje Bydgoszczy i regionu. - Pochylimy się nad dawnym zawodem, który obecnie przeżywa swoisty renesans. Opowiemy o czerpaniu inspiracji z bogatego dziedzictwa wikliniarskiego, wytwarzaniu i sprzedaży wyrobów z młodych pędów wierzby – informują organizatorzy. 

Program wydarzenia 26 września w MOB (sobota):

Muzeum Historii Bydgoszczy w Spichrzach nad Brdą, ul. Grodzka 7–11

11.00–13.00 - warsztaty rodzinne „Zostań flisakiem. Budowanie tratwy” (wstęp: 18 zł/uczestnik, 1 zł/opiekun, bilety do zakupu w kasie oraz na stronie Muzeum).

11.00–16.00 - pokaz zabytków wikliniarskich ze zbiorów Działu Etnografii Muzeum Okręgowego oraz archiwalnych fotografii.

14.00–15.00  - wykład „Wikliniarskie tradycje Bydgoszczy i regionu”, prowadzenie Alicja Leks i Filip Semrau.

15.00–16.00 - oprowadzanie kuratorskie po wystawie „Osiedla bydgoskie. Czyżkówko - Jachcice - Piaski - Smukała–Opławiec–Janowo” (wstęp: 10 zł/os., bilety do zakupu w kasie oraz na stronie Muzeum).

Barka LEMARA, ul. Spichlerna 1

11.00–14.00 - warsztaty „Tradycja wyplatana z wikliny” – podczas warsztatów uczestnicy wykonają wiklinową formę dekoracyjną inspirowaną koszykiem, poznając podstawowe techniki wyplatania z naturalnych materiałów (wstęp: obowiązują bezpłatne wejściówki, rezerwacja pod numerem telefonu 503 584 840).

11.00–16.00  - pokaz dawnej fotografii „Ulica Jatki w obiektywie”

11.00–16.00  - „Wiklina w każdym domu!, czyli Muzeum Społeczne” – przynieś coś z wikliny! Pokaż nam swoje wikliniarskie skarby, a otrzymasz pamiątkową widokówkę! Wstęp: wolny

Szczegółowe informacje dostępne są TUTAJ.

Pamięć o przeszłości dla przyszłości - Europejskie Dni Dziedzictwa w Bibliotece UKW (21-22.09.2026)

Jak zachować pamięć o miejscach, ludziach i wydarzeniach, których nie możemy już zobaczyć na własne oczy? Odpowiedzi poszukają uczestnicy EDD w Bibliotece UKW, gdzie stare fotografie, wspomnienia mieszkańców, miejskie historie i dzieła sztuki staną się kluczem do odkrywania przeszłości.

- Nasze wydarzenie nawiązuje do tegorocznego hasła Europejskich Dni Dziedzictwa – Przyszłość przeszłości – przypominając, że przyszłość dziedzictwa zależy od naszej pamięci, troski i zaangażowania. To właśnie wspomnienia mieszkańców, rodzinne fotografie, architektura, dzieła sztuki i lokalne historie tworzą opowieść o miejscu, w którym żyjemy. Chroniąc je i przekazując kolejnym pokoleniom, sprawiamy, że przeszłość pozostaje żywa i nadal kształtuje naszą tożsamość. Przez dwa dni zaprosimy Was do wspólnego odkrywania różnych wymiarów dziedzictwa – od rodzinnych archiwów i historii zapisanych we wspomnieniach mieszkańców, przez miejską przestrzeń i architekturę, aż po wydarzenia, które na trwałe wpisały się w dzieje Polski – zapowiadają organizatorzy.

Program wydarzeń UKW:

21.09 (poniedziałek) 

9.00-10.30 Gra miejska "Ale kino!"

Start: Wielkie Krzesła – instalacja na Wyspie Młyńskiej; meta: Biblioteka UKW

Miłośników aktywnego poznawania historii UKW zaprasza do udziału w grze miejskiej „Ale kino!”, stworzonej na podstawie zbiorów Archiwum Historii Mówionej „Pamięć Bydgoszczan i Regionu”. Gra została opracowana na podstawie zbiorów Archiwum Historii Mówionej „Pamięć Bydgoszczan i Regionu”, rozpocznie się o godz. 9.00 przy instalacji „Wielkie Krzesła” na Wyspie Młyńskiej. Trasa spaceru poprowadzi uczestników śladami nieistniejących już bydgoskich kin, aktorów związanych z regionem oraz historii i anegdot dotyczących życia kulturalnego minionych dekad. Finał wydarzenia odbędzie się w Bibliotece UKW. Wśród uczestników zostaną rozlosowane gadżety. Udział w wydarzeniu nie wymaga wcześniejszych zapisów. Wystarczy pojawić się kilka minut przed rozpoczęciem.

11.00-11.45 „Tajemnice Pomnika Grunwaldzkiego – historia ukryta w brązie i kamieniu”

Biblioteka UKW „Pracownia Pamięć Bydgoszczan i Regionu”, I piętro

Nie zabraknie również spotkania z historią o wymiarze ogólnopolskim. Prelekcja Mirosława Rosińskiego pt. „Tajemnice Pomnika Grunwaldzkiego – historia ukryta w brązie i kamieniu” odsłoni fascynujące kulisy powstania jednego z najważniejszych polskich monumentów. Poznamy konspiracyjne działania związane z projektem pomnika, jego przygotowanie i transport oraz dramatyczne wojenne losy i odbudowę. Ilość miejsc ograniczona, większe grupy prosimy rejestrować pod adresem: katarzyna.mrotek@ukw.edu.pl.

12.00-13.00 „Mury w kałamarzu zamknięte” - wystawa z prelekcją

Galeria Biblioteki UKW, I piętro

Tego dnia organizatorzy zapraszją również na otwarcie wystawy z prelekcją „Mury w kałamarzu zamknięte” autorstwa Arkadiusza Krzemińskiego. Prezentowane rysunki tuszem ukazują architekturę jako świadectwo historii i nośnik pamięci, przypominając, że sztuka potrafi ocalić od zapomnienia miejsca i budowle, które z biegiem czasu ulegają przemianom lub znikają z krajobrazu. Wystawa prezentowana będzie do 9.10.2026 r.

22.09 (wtorek)

11.00-17.00 Atlas Pamięci Bydgoskiej

Biblioteka UKW „Pracownia Pamięć Bydgoszczan i Regionu”, I piętro

Obchody dopełni druga edycja Atlasu Pamięci Bydgoskiej. Podczas dnia otwartego w Pracowni „Pamięć Bydgoszczan i Regionu” mieszkańcy będą mogli przynieść rodzinne fotografie i albumy, aby je zdigitalizować oraz wzbogacić tworzone wspólnie archiwum pamięci miasta. To wyjątkowa okazja, by ocalić od zapomnienia osobiste wspomnienia i sprawić, że staną się częścią większej opowieści o Bydgoszczy. Więcej informacji: kosmeja@ukw.edu.pl lub edyta.szymaniak@ukw.edu.pl. Europejskie Dni Dziedzictwa w Bibliotece UKW będą okazją nie tylko do poznawania historii, ale także do jej współtworzenia. Organizatorzy zapraszają wszystkich, którzy wierzą, że pamięć o przeszłości jest fundamentem przyszłości, a dziedzictwo to nie tylko zabytki, lecz przede wszystkim ludzie, ich wspomnienia i opowieści przekazywane z pokolenia na pokolenie.

Prelekcja „W trosce o Bibliotekę Bernardynów - dzieje ochrony kolekcji”

Jak chroniono bezcenne zbiory Biblioteki Bernardynów na przestrzeni wieków? Jak wydarzenia historyczne wpływały na losy zabytkowych ksiąg i w jaki sposób zmieniały się metody ich konserwacji? Zapraszamy na fascynującą prelekcję poświęconą dziejom ochrony kolekcji pobernardyńskiej – wyjątkowego dziedzictwa narodowego. Podczas spotkania uczestnicy poznają historię zbiorów, wyzwania związane z ich zachowaniem oraz kulisy pracy konserwatora zabytków – informują organizatorzy. Wykład poprowadzi Małgorzata Klepczyńska – dyplomowany konserwator dzieł sztuki z Działu Zbiorów Specjalnych WiMBP w Bydgoszczy. Po zakończeniu prelekcji organizatorzy zapraszają na zwiedzanie Biblioteki Bernardynów, podczas którego będzie można z bliska poznać to wyjątkowe miejsce i jego niezwykłe zbiory. Zapisy: tel. 52 339 92 02.

Warto wiedzieć:

Europejskie Dni Dziedzictwa to cykliczny projekt kulturalny, społeczny i edukacyjny o wyjątkowej skali i zasięgu: co roku we wrześniu mieszkańcy Starego Kontynentu mogą bezpłatnie zwiedzić najciekawsze zabytki w swojej okolicy oraz skorzystać z szerokiego wachlarza wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych. Podczas EDD nawet niedostępne na co dzień zabytki wpuszczają w swoje mury gości, a uczestnicy licznych spotkań, prelekcji i warsztatów poznają historię i kulturę zarówno narodową, jak i tę regionalną oraz lokalną. Głównym celem Europejskich Dni Dziedzictwa jest edukacja historyczna i kulturalna, promowanie różnorodności regionalnego dziedzictwa kulturowego, podkreślenie wspólnych korzeni kultury europejskiej oraz propagowanie dialogu międzykulturowego.